Helen met woorden: gebruik van taal bij PTSS en moral injury
Inleiding
Taal is nooit neutraal. Ze bouwt werelden op of breekt ze af. Voor mensen met PTSS of moral injury is taal vaak beladen terrein. Woorden schieten tekort, doen pijn, herhalen patronen. En toch ligt in taal ook een sleutel tot herstel. Mystieke tradities en denkers als Gurdjieff en Don Miguel Ruiz wijzen op het transformerende potentieel van woorden: mits bewust gebruikt. In combinatie met inzichten uit de neurowetenschap en levenskunst biedt dit een verdiepend perspectief op hoe taal het verschil kan maken tussen wonden heropenen en een nieuw verhaal schrijven.
Taal als scheppende kracht
De mystieke visie op het woord
In veel spirituele tradities begint de schepping met het Woord. Niet als symbool, maar als energetische werkelijkheid. In de christelijke mystiek (‘In den beginne was het Woord’), het soefisme (de trillende Naam) en bij de Tolteken (Don Miguel Ruiz) wordt taal gezien als krachtbron. Volgens Ruiz is ons woord onze magie: we kunnen ermee helen of vergiftigen.
Gurdjieff zag taal als een instrument dat (indien juist gehanteerd) het bewustzijn kon verruimen. In zijn leer staat zelfobservatie centraal, en ook dat gebeurt via innerlijke taal: hoe spreek ik met mezelf? Welke woorden herhaal ik zonder ze te toetsen?
PTSS, moral injury en de taal van de wond
Onuitgesproken en destructieve taal
Bij PTSS en moral injury is taal vaak verstoord. Herinneringen komen als fragmenten, los van context of logica. Veel is onuitgesproken, verdrongen, vermeden. Tegelijkertijd nestelen destructieve zinnen zich diep in het zelfbeeld: “Ik had moeten ingrijpen” of “Ik ben slecht”. Deze innerlijke taal werkt als een gif; subtiel, herhalend, verlammend.
De kracht van benoemen
Neuropsychologisch onderzoek (Lieberman, 2007) laat zien dat het benoemen van emoties en ervaringen helpt bij regulatie van het brein. Taal structureert chaos. Wie woorden vindt voor wat pijnlijk is, brengt ordening aan. Maar het gaat om meer dan ‘zeggen wat je voelt’. Het gaat om de kwaliteit van de taal: klopt het woord met de ervaring? Spreekt het hoofd, het hart, of het lichaam?
De drie centra en de taal van waarheid
In Gurdjieffs systeem beschikt de mens over drie centra:
- Het denkcentrum gebruikt taal voor analyse, structurering.
- Het gevoelscentrum ervaart betekenis in toon, timing, resonantie.
- Het bewegingscentrum herkent waarheid in lichaamstaal, ritme, adem.
Taal die helend werkt, raakt alle drie. Ze is precies, gevoelig, en belichaamd. Daarom werkt poëzie soms beter dan een rapport. Stilte beter dan uitleg. Of een enkele zin, zorgvuldig gekozen, beter dan duizend verklaringen.
Don Miguel Ruiz en de Tolteekse wijsheid
In De vier inzichten benoemt Ruiz het belang van zuiver spreken:
- Wees onberispelijk in je woord — spreek waarheid, zonder oordeel.
- Neem niets persoonlijk — laat je niet beheersen door de woorden van anderen.
- Ga niet uit van veronderstellingen — stel vragen, check je taal.
- Doe altijd je best — ook in je taalgebruik.
Voor mensen met PTSS kan deze discipline bevrijdend zijn. Het heroveren van de eigen innerlijke dialoog is een eerste stap naar heling. Niet elk woord hoeft uitgesproken maar het innerlijk luisteren mag verfijnen.
Embodied taal – spreken met je hele wezen
Embodied cognition leert ons dat taal niet alleen cognitief is, maar verweven met het lichaam. Woorden die niet kloppen met wat het lichaam voelt, worden afgewezen. Daarom is ‘het juiste zeggen’ vaak niet genoeg. De toon, de intentie, de ademhaling dragen minstens zoveel betekenis.
Bij trauma betekent dat: pas als het lijf veiligheid ervaart, kan taal gaan stromen. En pas dan wordt het mogelijk om andere woorden te kiezen. Niet als truc, maar als uitdrukking van een nieuwe innerlijke realiteit.
Conclusie – woord als weg
Taal is geen oppervlakkig middel, maar een weg naar binnen. Wie leeft met PTSS of moral injury weet hoe woorden kunnen snijden. Maar ook hoe ze kunnen helen, verbinden, openen. Gurdjieff en Ruiz herinneren ons eraan dat bewust spreken een daad van kracht is. Van keuze. En dat elke zin een bouwsteen is voor het huis waarin we wonen, van binnen.
Vragen?
Herken je dit in jezelf of in je werk met anderen? Gebruik het contactformulier om contact met mij op te nemen.
