De Wet van het Octaaf – ritme als sleutel tot innerlijke groei
Inleiding
Waarom raken we soms plots stil in een proces dat goed leek te lopen? Waarom komt groei in golven — vol enthousiasme, gevolgd door terugval of verwarring? Volgens George Ivanovitch Gurdjieff is dat geen toeval, maar een universele wetmatigheid: de Wet van het Octaaf. In zijn werk Beëlzebubs verhalen aan zijn kleinzoon en binnen de Vierde Weg beschrijft Gurdjieff hoe alle processen; fysiek, psychologisch of spiritueel zich volgens een ritmisch patroon voltrekken. Begrip van deze wet maakt innerlijk werk niet eenvoudiger, maar wel begrijpelijker.
Wat is de Wet van het Octaaf?
In de muziek bestaat een octaaf uit acht toonstappen: do, re, mi, fa, sol, la, si, do. Deze tonen volgen een patroon van gelijkmatige stappen, behalve op twee plaatsen: tussen mi-fa en si-do. Daar zit geen volledige toon, maar een halve, een natuurlijke onderbreking.
Gurdjieff gebruikte dit als model voor alle vormen van ontwikkeling: ideeën, ondernemingen, innerlijk werk, relaties, genezing. Elk proces begint met een impuls (do), beweegt zich voort door intentie en actie (re, mi), maar stagneert bij mi-fa tenzij er een bewuste impuls wordt toegevoegd. Zonder die ‘shock’ verzwakt het proces of neemt het een andere wending.
De innerlijke toonladder van verandering
Laten we dit toepassen op persoonlijke groei:
- do – inspiratie, intentie: “ik wil gezonder leven”
- re – eerste stappen: beweging, actie
- mi – gewoontes veranderen, structuur opbouwen
- [mi-fa] – weerstand: vermoeidheid, twijfel, triggers
- fa – hernieuwde motivatie, na shock of inzicht
- sol, la, si – verdieping, consolidatie
- do – voltooiing, overgang naar een hoger niveau
Deze cyclus is herkenbaar in therapie, meditatie, trauma-integratie en creatieve processen. Groei komt niet lineair, maar in sprongen met haperingen die geen fout zijn, maar natuurlijke drempels.
Het belang van de ‘bewuste schok’
De sleutel ligt in het bewust toevoegen van een impuls op de breukpunten. In Gurdjieffs termen: een ‘shock’. Dit kan zijn:
- Een oefening of ritueel
- Een confrontatie met een patroon
- Een ontmoeting of inzicht
- Een lichamelijke ervaring die iets opent
Wie deze momenten herkent en bewust aangaat, kan het proces vervolgen met meer kracht, richting en diepgang. Wie de schok negeert of vermijdt, belandt in stilstand of herhaling.
Psychologische en mystieke parallellen
In de mystieke tradities vinden we soortgelijke ideeën:
- In de kabbala: de sefirot als fasen van manifestatie
- In boeddhistische meditatie: de opkomst en val van stadia (jhāna)
- In het christelijke mysticisme: de donkere nacht van de ziel als overgang
Moderne psychologie sluit hierbij aan. Volgens neuroplasticiteit ontstaan duurzame gedragsveranderingen pas na meerdere cycli van inspanning, terugval en heroriëntatie. Ook in Six views of embodied cognition laat (Margret Wilson, 2002) zien dat het lichaam tijd en ritme nodig heeft om nieuwe ervaringen werkelijk te integreren.
De Wet van het Octaaf bij trauma en heling
Bij trauma of moral injury herken je het octaaf als volgt:
- do – het besef: “er is iets wat mij gevormd heeft”
- re – de eerste therapie, opening, delen van verhaal
- mi – vastberadenheid om te veranderen
- [mi-fa] – terugval, herbeleving, weerstand, vermijding
- fa – inzicht: “ik hoef het niet alleen te dragen”
- sol-la-si – nieuwe patronen, verbondenheid, compassie
- do – nieuw zelfbeeld, integratie van het verleden
De onderbrekingen zijn normaal. Wat telt is hoe we erop reageren. Bewustzijn van het octaaf helpt cliënten om minder te oordelen over hun schommelingen en eerder te herkennen wanneer een ondersteunende impuls nodig is.
De Wet van het Octaaf in de Pulsar Visie
Ook binnen de Pulsar Visie (het bewustzijnsmodel van Michaël Derkse) vormt de Wet van het Octaaf een belangrijk fundament. In deze visie wordt ontwikkeling gezien als een zich herhalende golfbeweging van impuls, expressie, reflectie en integratie. De breukmomenten die Gurdjieff aanduidt met mi-fa en si-do herkennen we in Pulsar als natuurlijke onderbrekingen in het groeiritme plekken waar stilstand, verwarring of regressie optreedt.
Net als bij Gurdjieff wordt in de Pulsar Visie benadrukt dat deze stagnaties geen fouten zijn, maar uitnodigingen tot verdieping. Het vraagt bewuste aandacht, een innerlijke of uiterlijke ‘schok’, om de beweging voort te zetten. Daarmee biedt de Wet van het Octaaf niet alleen een mystiek of muzikaal model, maar een praktische houvast in persoonlijke en systemische ontwikkeling.
Het octaaf als levenskunst
Het vraagt moed om een octaaf af te maken. De meeste mensen blijven steken bij mi-fa. Gurdjieff benadrukte dat echte groei alleen mogelijk is bij wie zichzelf ‘observeert’ en bewust meewerkt aan deze sprongen.
Zo bekeken is de Wet van het Octaaf niet alleen een beschrijving, maar een uitnodiging:
- Observeer waar je je bevindt in je proces
- Herken natuurlijke stagnatie als fase
- Voeg gericht energie toe waar het vastloopt
Innerlijk werk wordt dan minder frustrerend, en meer ritmisch. Zoals ademhaling: in, pauze, uit, pauze en weer opnieuw. Elke cyclus is een kans om een toonladder hoger te eindigen.
Conclusie – groei als een toonladder omhoog
De Wet van het Octaaf leert ons dat ontwikkeling niet lineair is, maar ritmisch, stapsgewijs en vol natuurlijke stiltes. Wie dit begrijpt, wordt vriendelijker voor zichzelf. We hoeven niet altijd harder, maar wel bewuster.
Voor mensen die werken aan heling, bewustwording of verandering, biedt deze wet een krachtig kompas. En in het licht van Gurdjieffs werk en mystieke tradities wereldwijd wordt duidelijk: ritme is niet alleen structuur, maar ook ziel.
Herken je dit in jezelf of in je werk met anderen? Gebruik het contactformulier om contact met mij op te nemen.
