In een tijd waarin schermen flikkeren, notificaties binnenstromen en meningen schreeuwen om aandacht, klinkt stilte als een paradox. Toch is het misschien wel juist in deze stilte dat een diepere waarheid schuilt niet als afwezigheid van geluid, maar als aanwezigheid van iets anders. Iets wat ons herinnert aan wie we zijn, vóór de ruis.
Wat stilte is meer dan de afwezigheid van geluid
In Stilte in tijden van lawaai schrijft Erling Kagge: “Stilte is een plaats. Een ruimte. In jezelf.” Deze uitspraak raakt aan iets fundamenteels. Stilte is niet alleen de leegte tussen geluiden, maar een innerlijke toestand waarin we weer leren waarnemen zonder oordeel, zonder haast.
Moderne neuropsychologie bevestigt dat rust en stilte de prefrontale cortex activeren, het gebied dat verantwoordelijk is voor zelfreflectie en moreel bewustzijn.
In een studie van Kral, 2018 bleek dat regelmatige meditatie en contemplatie leiden tot meetbare veranderingen in hersenactiviteit en connectiviteit. Stilte is dus letterlijk een vorm van hersenwerk.
Gurdjieff en de Vierde Weg: stilte als actieve kracht
Binnen de leer van George Gurdjieff speelt stilte geen passieve rol. In de Vierde Weg is het geen ‘pauze’, maar een bewuste actie. Gurdjieff leert ons dat echte verandering alleen plaatsvindt door ‘innerlijke schokken’ momenten waarop we onszelf plotseling en helder waarnemen in plaats van gedachteloos doorgaan.
Stilte kan zo’n schok zijn. Wanneer je op een punt komt waarop je automatisch zou reageren door te oordelen, te vluchten, of jezelf af te leiden kun je ook kiezen voor stilte. Die keuze onderbreekt het patroon en opent een andere richting.
Door de wereld buiten te sluiten keer je je rug niet naar de omgeving toe, het is juist het tegenovergestelde: je ziet de wereld scherper, je blijft meer op koers en je waardeert het leven meer. –Erling Kagge
Embodied cognition: stilte zit in het lichaam
Waar klassieke filosofie stilte vaak beschouwt als een mentaal fenomeen, laat embodied cognition ons iets anders zien: ons lichaam ‘denkt’ mee. Als je gespannen bent, wordt stilte onrustig. Wanneer je je adem verdiept, ontspant het hele zenuwstelsel.
Ademhaling, lichaamshouding en zelfs blikrichting beïnvloeden hoe we stilte ervaren. Dit sluit aan bij Gurdjieffs idee van zelfherinnering: het lichaam is niet je vijand, maar je toegangspoort. Stilte is voelbaar in je borstkas, je buik, je handen die niet bewegen.
Persoonlijke reflectie: de stilte die blijft hangen
Tijdens mijn Pulsar opleiding was stilte een onderdeel. In een grote groep mensen verbleef ik in stilte voor anderhalve dag. Eerst voelde het ongemakkelijk, confronterend zelfs. Maar na een tijdje veranderde iets subtiels. Alsof er zich in mij een ruimte opende waar ik al die tijd al was, maar nooit in keek. Die stilte nam iets weg ruis, haast, controle en gaf iets terug: aanwezigheid.
Stilte als uitnodiging tot het onbekende
Stilte confronteert ons met het mysterie. Het nodigt ons uit om niet alleen te ‘doen’, maar te zijn. Om niet alles te willen verklaren, maar ook te luisteren. Misschien is stilte wel de oorspronkelijke taal van het leven, een klank die klinkt vóór de eerste gedachte.
Gurdjieff, Kagge, de neurowetenschap en mystieke tradities raken hier aan hetzelfde punt: echte verandering begint niet bij woorden, maar bij luisteren naar binnen, naar wat niet gezegd wordt.
Stel je voor…
Wat zou er gebeuren als je vandaag vijf minuten zou gaan zitten, zonder doel, zonder afleiding? Wat zou er naar boven komen als je jezelf niet direct corrigeert, maar gewoon waarneemt?
Misschien is dat het begin van jouw innerlijke ruimte.
Vragen?
Herken je dit in jezelf of in je werk met anderen? Gebruik het contactformulier om contact met mij op te nemen.
