Storytelling en fabula als innerlijke reis
Wat maakt een verhaal betekenisvol? Waarom raken sommige verhalen ons diep in het hart, terwijl andere ons koud laten? De sleutel ligt niet alleen in de gebeurtenissen die verteld worden, maar in de manier waarop ze samen een innerlijke beweging uitdrukken. In de wereld van storytelling wordt dat onderscheid vaak beschreven als het verschil tussen fabula en sujet: de eerste is de ‘ruwe chronologie van gebeurtenissen’, de tweede de gekozen ordening ervan binnen het verhaal.
Maar fabula is méér dan structuur. Wanneer we het combineren met inzichten uit de mythische verhaalkunst van Joseph Campbell (De Held met de Duizend Gezichten) en de psychologische diepgang van Gurdjieffs Vierde Weg, ontvouwt zich een pad waarin verhalen niet alleen vorm krijgen, maar ook heling bieden.
Fabula als blauwdruk van betekenis
In klassieke narratologie beschrijft ‘fabula’ de objectieve volgorde van gebeurtenissen zoals ze zich hebben voltrokken. Daartegenover staat ‘sujet’, de volgorde waarin die gebeurtenissen worden gepresenteerd binnen het verhaal. Maar voor mensen die werken met levensverhalen, innerlijk werk of trauma, kan de fabula ook worden gezien als de innerlijke structuur van ervaring.
De fabula van een mensenleven is vaak niet logisch, lineair of overzichtelijk. Fragmenten liggen verspreid. Betekenis is zoek. Juist dan wordt storytelling een helende handeling: het opnieuw ordenen, duiden en herbeleven van dat wat ontwricht werd. Het verhaal maakt het leven weer tot een geheel en daarmee de mens ook.
Campbell en de heldenreis – structuur als zielstaal
Joseph Campbell ontdekte dat veel mythen, sagen en spirituele vertellingen een universele structuur delen: de hero’s journey. Deze mythische opbouw laat een beweging zien van roep, vertrek, beproeving, inzicht en terugkeer.
Deze structuur kan ook op onze eigen levens worden toegepast zeker bij existentiële breuken zoals PTSS of moral injury. In die gevallen is er sprake van een plotselinge of sluipende crisis, waarin het oude verhaal niet meer klopt en een nieuw verhaal nog niet voorhanden is. De heldenreis biedt dan houvast:
- De roep tot verandering (het trauma of moreel conflict)
- De weigering en ontkenning
- De ontmoeting met helpers (therapie, gemeenschap, boeken)
- De afdaling in het onbewuste (herinneringen, angsten)
- De transformatie
- De terugkeer met het elixer (nieuwe betekenis, compassie, bewustzijn)
Gurdjieff en de Vierde Weg – innerlijk werk via narratief
Gurdjieff zag de mens als een wezen met drie centra: hoofd, hart en buik denken, voelen en handelen. In verhalen herkennen we deze lagen terug. Een hoofdpersonage denkt na, ervaart emotie, onderneemt actie. Maar pas wanneer deze drie werkelijk samenwerken, ontstaat transformatie.
De heldenreis én het werken met fabula brengen deze centra in beweging. Ze nodigen uit tot reflectie (hoofd), resonantie (hart) en integratie (buik). Niet alleen het vertellen, maar ook het vormgeven en herschrijven van het verhaal wordt dan een oefening in bewustwording. Het is, in de woorden van Gurdjieff, een manier om wakker te worden binnen het leven dat je al leidt.
Embodied storytelling – voelen waar het verhaal zit
Moderne inzichten uit de neuropsychologie en embodied cognition versterken deze visie. Denk aan het werk van Candace Pert (Molecules of Emotion) of Antonio Damasio: het lichaam onthoudt. Emoties en herinneringen zijn verankerd in weefsel, ademhaling en spierspanning. Storytelling wordt daardoor niet alleen cognitief, maar lichamelijk werk.
Een verhaal opnieuw vertellen is dus ook: opnieuw voelen, opnieuw ademen, opnieuw verbinden met betekenis. Daarom is storytelling zo krachtig in herstel bij trauma. Het herstelt niet alleen narratieve identiteit, maar ook lichamelijke integriteit.
Verhalen als mystieke oefening
In mystieke tradities zijn verhalen nooit vrijblijvend. Ze zijn poorten. Denk aan soefigelijkenissen, chassidische verhalen of de parabels van Jezus: ze zijn niet bedoeld om uit te leggen, maar om wakker te maken. Iets in het verhaal spiegelt iets in de ziel.
Fabula wordt dan de drager van initiatie. Niet alleen de inhoud, maar ook de structuur brengt bewustwording op gang. En net zoals Gurdjieffs leerlingen ‘schokken’ nodig hadden om wakker te worden, kunnen we door een verhaal soms plots geraakt worden alsof ons eigen leven even in mythologische proportie wordt teruggegeven.
Conclusie – je verhaal als weg naar binnen
Wanneer we storytelling niet alleen zien als iets wat we doen, maar als iets wat we zijn, ontstaat een nieuw perspectief: we zijn de vertellers én de hoofdpersonen van ons verhaal, maar ook de toehoorder, de gids, de drempelwaker.
Door te werken met fabula, Campbell en Gurdjieff, ontstaat een pad waarin verhaal, zelfonderzoek en innerlijke beweging samenvallen. Een pad dat ons uitnodigt om de draak onder ogen te zien, het elixer te vinden, en terug te keren met iets dat groter is dan onszelf.
Vragen?
Herken je dit in jezelf of in je werk met anderen? Gebruik het contactformulier om contact met mij op te nemen.
Bronnen:
- Campbell, J. (1949). The Hero with a Thousand Faces.
- Gurdjieff, G.I. (1950). Beëlzebub’s Tales to His Grandson.
- Damasio, A. (1999). The Feeling of What Happens.
- Pert, C. (1997). Molecules of Emotion.
- Varela, F.J., Thompson, E. & Rosch, E. (1991). The Embodied Mind.
